Waarom Vlaanderen zich verslikt in fijn stof

Dweilen met de kraan open

• Te veel diesels
• Europese boete dreigt
• Drastischer maatregelen onontkoombaar

De helft van de Belgen (51 procent) wil best wat trager rijden, als dat het milieu beter maakt, leert een enquête van verzekeraar Axa. Tot zo ver het goede nieuws.
De Vlaamse overheid geeft sinds maart van dit jaar een premie aan wie een roetfilter in zijn oude dieselwagen laat plaatsen. Er zijn sinds de start amper 61 aanvragen goedgekeurd. Een premie voor zo’n filter voor vrachtwagens, die van 2006 bestaat, genereerde een schamele respons van negen (9).
We hebben nochtans dringend meer roetfilters nodig, want we krijgen ons fijnstofprobleem niet onder controle. Dit jaar zal er weer op meer plaatsen dan vorig jaar de dagnorm (maximaal 50 microgram per kubieke meter) meer dan 35 keer overschreden worden.
Fijn (of zwevend) stof komt voort uit verschillende bronnen (verkeer, industrie, verwarming, landbouw) maar in het verkeer zijn de diesels grote bronnen van het kwalijke goedje. Dieselroet geldt bovendien als de meest schadelijke soort fijn stof.
De Vlaamse minister van Leefmilieu, Schauvliege (CD&V), evalueert de roetfilterpremie en zal de criteria wellicht tegen eind dit jaar wat versoepelen.
Ook recentere Euro4-motoren zullen in aanmerking komen. Inzake vrachtwagens wijst ze op het betere resultaat bij de jongere modellen waar er 1.073 van de premie gebruikmaakten. Uiteindelijk zijn die roetfilters ook maar lapwerk.
Er rijden gewoon te veel dieselmotoren rond op de Belgische wegen. Tachtig procent van de kopers van een nieuwe wagen kiest voor die brandstof. Een wereldrecord.

Diesel wordt door de federale overheid gepromoot door de lagere accijns aan de pomp en door een aankooppremie voor de zuinigste exemplaren, omdat die minder CO2-uitstoten. Past perfect in een klimaatlogica, maar is desastreus voor fijn stof en andere schadelijke uitstoot, zoals stikstofoxiden (NOx).
Intussen zit de Vlaamse overheid met de negatieve gevolgen — het is dweilen met de kraan open. Schauvliege zegt ‘een een krachtig signaal naar de federale overheid te richten’ over het dieselbeleid.
Wat dat inhoudt, kan ze nog niet zeggen.
Maar zelfs een bruuske ommekeer zal niet beletten dat al die dieselwagens die vandaag gekocht worden nog vijf tot tien jaar op de weg blijven. De Vlaamse overheid heeft sinds 2005 een actieplan fijn stof, met onder meer de veelbesproken snelheidsbeperking tot 90 km per uur op autowegen bij wintersmog. Er zijn specifieke plannen voor de plaatsen waar chronisch veel fijn stof hangt (de ‘hotspots’) en voor Antwerpen. Maar kennelijk voldoet het allemaal niet.
De Europese Commissie heeft ons land een eerste waarschuwing gestuurd. We kunnen niet aantonen dat we de norm gaan halen tegen 2011, oordeelt de Commissie.
Als we op een tweede waarschuwing onvoldoende maatregelen nemen, kan ons land veroordeeld worden door het Europees Hof en hangen de Vlaamse regering miljoenenboetes boven het hoofd.
De steeds beter wordende motortechnologie zal de diesels properder maken. Dat moet ook van Europa, als de Euro6-normen van kracht worden in 2014. Maar schone technologie alleen zal onze lucht niet zuiver houden. Als we flink meer gaan rijden — wat de prognoses aangeven — is de vooruitgang snel tenietgedaan.
Het is wellicht oneerlijk mirakels te verwachten van de Vlaamse regering. Vlaanderen is klein, dichtbevolkt, zit geprangd tussen andere industriegebieden en is bovendien een transitland. Dat zijn geen gunstige voorwaarden om aan zuivere lucht te werken. Het fijn stof komt massaal van over de grens aangewaaid (maar we voeren er nog twee keer meer uit).

Roetfilterpremie is flop

Maar dat mag geen excuus zijn om geen drastische maatregelen durven te nemen. Een groene autofiscaliteit, een kilometerheffing, emissiearme zones...
Doortastende beslissingen zullen nodig zijn om onze luchtkwaliteit op peil te brengen. Ook al is en blijft de politieke terughoudendheid groot. Kijk maar hoe krampachtig er op rekeningrijden gereageerd wordt. Schauvliege laat de afbakening van lage-emissiezones onderzoeken. Dat zijn (stedelijke) zones waar je met bepaalde vervuilende wagens niet meer binnen mag. Londen, Stockholm, Amsterdam en Duitse steden hebben beperkingen in die zin opgelegd. De uitstoot van dieselroet is er ook effectief teruggedrongen tot een kwart.
De Vlaamse minster van Leefmilieu kijkt ook naar de stadsbesturen om zelf dit soort maatregelen te treffen.
Tom Ysebaert
de Standaard 24-11-09