Welkom in Frome, waar de burgers de touwtjes in handen hebben

kade rechteroever

Burgerbeweging in Britse stadje werkt! 

 

Zes jaar geleden was Frome een stadje in verval in het Engelse graafschap Somerset. Toen verjoeg de burgerbeweging Independents for Frome alle politici uit het gemeentehuis. ‘Vroeger, als je twintig was, wilde je maar één ding: weg uit Frome. Ook dat is nu aan het veranderen.’

 

Als je Peter Macfadyen vraagt waar het begon, zegt hij: “Een avond in The Griffin, de plaatselijke pub.”

Het was een maand of vier voor de lokale verkiezingen van 2011. Frome, twee uur westwaarts sporen vanuit Londen, was zo’n provinciestadje met een heel klassiek politiek landschap: 16 van de 17 zetels in de town council werden om de vier jaar onderling bevochten onder Conservatieven en Liberaal-Democraten. De 17de zetel ging naar Labour.

“Aan de toog zaten we met enkele mensen de wereld te verbeteren”, reconstrueert Macfadyen (60) het doorslaggevende moment. “We wilden de planeet op de agenda krijgen. Mensen helpen met zonnepanelen, afvalrecyclage. Ik was eerder die dag bij de council geweest, en die had gezegd: ‘Duurzaamheid? We hebben toch een park?’ Ik denk dat dat het moment was.”

‘Wij, Independents, hebben geen ideologie. Een conservatief idee kan net zo constructief zijn als een progressief’

Peter Macfadyen, burgemeester

Met z’n 28.000 inwoners kun je Frome vergelijken met Wetteren of groot-Zedelgem. Maar: het telt nu twee theaterzalen, een bioscoop, twee lokale kranten, een radiostation, een concertzaal, uitstekende boeken- en platenwinkels en talloos veel hippe koffiebars en tweedehandswinkels. Eens per maand wordt de stad autovrij verklaard en lokt de independent market – enkel lokale producten – 10.000 bezoekers. The Times zette Frome in de top 30 van ‘most fashionable places to live’.

Peter Macfadyen: “Vijf jaar geleden had je enkel een paar pubs, de evidente grote winkelketens en een paar goktenten, verder niks. Nu staat de huizenmarkt onder druk. We kunnen de toevloed aan mensen die hier willen komen wonen niet meer aan. Vroeger, als je twintig was, wou je maar één ding: weg uit Frome. Ook dat is nu aan het kenteren.

“Politici zitten vast in een wereld van onbegrijpelijke bestuurstaal, compromissen en akkoorden die ergens op een hoger niveau zijn bedisseld. Ideologieën ook: dat waanidee dat elk voorstel van de rivaal moet worden gedwarsboomd, enkel omdat het van de rivaal komt. Altijd een reden weten te vinden om iets niet te doen. Binnen Independents for Frome zijn wij het over veel dingen oneens, maar dat geeft niet. Het enige wat ertoe doet is: wat is goed voor Frome? En het werkt, het werkt zelfs heel goed.”

Tijdens de brexit was Frome een witte vlek in het graafschap. Frome stemde ‘stay’.

Een hoop talent samen

Peter Macfadyen is van opleiding tuinman, hij trok ooit als hippie de wereld in, zette projecten op in Afrika en India en keerde een jaar of tien geleden terug naar zijn geboorteplaats. De lokale politiek, dat old boys network, waar geen zinnig gesprek mee te beginnen viel, leek iets onaantastbaars. Tot iemand becijferde hoeveel mensen je gemotiveerd moest zien te krijgen om zich te laten registreren als kiezer en hoe je dan verder aan de slag kon via sociale media.

“We moesten 20 pond betalen om onze beweging te laten registreren als partij, terwijl we heel nadrukkelijk geen partij willen zijn. Het was een groep mensen die samenkwam. Iemand die riep: ‘Ik kan eventueel een logo ontwerpen!’ Iemand anders: ‘Ik wil een flashmob organiseren in de supermarkt’. Als je genoeg mensen samenbrengt, breng je een hoop talent samen.”

Er gingen die dag in mei 2011 in Frome bijna twee keer zoveel mensen stemmen als in de jaren daarvoor. Independents for Frome (IF) behaalde 10 van de 17 zetels. Een omwenteling.

“Ik herinner mij onze eerste vergadering met onze tien verkozenen”, zegt Peter. “De zeven anderen zaten sceptisch toe te kijken. Volgens de traditie gingen de verkozenen na de eedaflegging over tot het samenstellen van commissies die per bevoegdheid het beleid zouden gaan uitdokteren. Waarna al hun beslissingen per stemming pro forma zouden worden goedgekeurd door de town council. Wij zeiden: ‘Wacht eens even, moét dat echt zo?’ De man van de Tory’s ging uit zijn dak: ‘Jullie brengen anarchie!’ Intussen, zes jaar later, is het in Frome ondenkbaar dat beslissingen die het collectief aanbelangen nog ergens achter gesloten deuren in een of andere commissie worden bedisseld.

‘Je herkent het stadje bijna niet meer. De mensen stralen iets bevrijds uit, ze doen ook veel aardiger tegen elkaar dan vroeger’

Johannes Müller, socioloog

“Onze bijeenkomsten van de town council zijn openbaar. Elke burger kan het woord nemen. Meestal komt er ook een hoop volk opdagen. Het zijn leuke, inspirerende avonden, al is het niet altijd evident om zoiets in goede banen te leiden. Spreektijd voor burgers bestaat overal in het Verenigd Koninkrijk, maar het is bij wet beperkt tot twee minuten. Dan gaat er een belletje en zegt de voorzitter, net niet geeuwend: ‘Next’. Zoiets is vernederend en onbeleefd. Je duwt mensen van je weg. Wij hebben ondervonden dat als je mensen met respect behandelt, je dat onmiddellijk terugkrijgt.”

In 2012 strandde een jonge Duitse socioloog op doorreis in Frome. Johannes Müller (32) hoorde over de machtsgreep, geraakte in gesprek met Peter Macfadyen en vertelde hem over Leila, de leenwinkel in Berlijn.

'Niemand gaat nog kosten doen voor een eenmalig noodzakelijke boormachine of een heggenschaar. Je gaat die dingen gewoon lenen voor een pond'

Johannes Müller

Johannes Müller: “Ik kreeg een klein budget om met studenten aan de slag gegaan. Studenten hebben het concept uitgewerkt. Ze zijn bij de mensen in Frome één voor één aan huis gegaan met de vraag of iemand iets overtolligs had. Zo ontstond de share shop. Inmiddels is de winkel op Market Place, hartje Frome, niet meer weg te denken. Niemand gaat nog kosten doen voor een eenmalig noodzakelijke boormachine of een heggenschaar. Je gaat die dingen gewoon lenen voor een pond."

“Het gaat in wezen niet om die spullen of het geld dat je daarmee uitspaart, het gaat om verbinden.”

Müller is verliefd geworden op Frome. Hij heeft zich hier gesetteld, heeft hier intussen een gezin. “Ik woon hier nu viereneenhalf jaar. Je herkent het stadje bijna niet meer. Het zijn niet alleen al die leuke winkeltjes, het zijn vooral de mensen. Ze stralen iets bevrijds uit, ze doen ook veel aardiger tegen elkaar dan vroeger.”

Een burgemeester van 21

Na vier jaar IF-bestuur was de kiezer in 2015 opnieuw aan zet. Wat in Frome nog restte aan politieke partijen, werd volledig van de kaart geveegd. De onafhankelijken rijfden alle 17 zetels binnen en niemand kan zich nog iets voorstellen bij een comeback van Conservatieven of Liberaal-Democraten.

Het Britse equivalent voor onze burgemeesterssjerp is een statige, 54-delige zware gouden ketting. De Independents voelden er niks voor om één kandidaat hier de hele vier jaar lang mee te laten paraderen, dus verkiezen ze om de 12 maanden een nieuwe burgemeester. In 2013 was dat de 21-jarige student Dickon Moore en het jaar daarna Peter Macfadyen zelf.

“Tegen mijn zin”, zegt hij. “Van de oorspronkelijke groep die hier ooit mee begon in die pub, schieten we nog met zijn drieën over en dat zijn er drie te veel. Ik wou het in 2015 al niet meer zijn, maar in 2019 ben ik geen kandidaat meer. Er moet een constante doorstroming zijn van nieuwe burgers. Die het dan weer doorgeven. Alleen zo kan het werken.”

 

In de Frome Times verscheen donderdag met het oog op de nakende verkiezingen van de county een oproep: ‘Wil je kandidaat zijn? Je hoeft nergens ervaring in te hebben en al helemaal geen lid te zijn van een politieke partij.’

Een mailtje volstaat.

Macfadyen: “Burgemeester zijn is een zware job. Een jaar is eigenlijk al heel erg slopend. Wij hebben allemaal altijd de neiging te denken dat we voeling hebben met onze gemeenschap, maar dat is niet zo. Onze kringen blijken altijd kleiner dan we denken. Ze krimpen of vervormen zonder dat we daar erg in hadden.

“Wat ik leuk vond aan het burgemeester zijn, was dat je opeens op plekken kwam die je niet kende. Ik ken niks van voetbal, maar als burgemeester moest ik een paar keer naar de voetbalclub, ­ontmoette er mensen die daar dag na dag mee bezig zijn, een familie op zich.

Je staat ervan te kijken hoe ook die mensen begaan blijken met de gemeenschap, dat ze graag mee willen in dit verhaal.”

Doe-het-zelfboek

Peter Macfadyen schreef het boek Flatpack Democracy, een doe-het-zelfgids voor een geslaagde lokale machtsgreep. Honderd kilometer ten westen van Frome bracht het bij de verkiezingen in Buckfastleigh in 2015 het al sinds mensenheugenis zetelende conservatieve bestuur ten val. Pam Barrett (54) is er nu burgemeester met haar Buckfastleigh Independents Group (BIG).

‘Wij zijn het over veel dingen oneens, maar dat geeft niet. Het enige wat ertoe doet is: wat is goed voor Frome? En het werkt, het werkt zelfs heel goed’

Peter Macfadyen, burgemeester

Pam Barrett: “Wij zijn een klein stadje, hier wonen niet eens 4.000 mensen. Het vorige bestuur was volslagen inert. Ze hebben in de loop der jaren alles afgebouwd wat er af te bouwen viel. Van het openbaar vervoer tot ons 130 jaar oude openluchtzwembad. Dat wilden ze sluiten en tegelijk hoorden we over plannen om hier afval van een verbrandingsoven te komen dumpen. Wij waren met enkele mensen elk bezig in ons eigen hoekje. De een ageerde voor een busje, de ander tegen dat stort en ikzelf voor ons prachtige zwembad. Ik zou nooit enig idee hebben gehad hoe hieraan te beginnen zonder dat boek.”

Het was van ergens na de Tweede Wereldoorlog geleden dat er nog eens verkiezingen waren gehouden in Buckfastleigh – dat gebeurt in dit soort plattelandsstadjes enkel als iemand het zittende bestuur uitdaagt. Achteraf bekeken was het ergens een gemiste kans, bedenkt Pam: “We vonden maar negen kandidaten. Met twaalf te verdelen zetels leek dat voldoende om de strijd aan te gaan, maar elk van de negen raakte verkozen. Hadden we twaalf kandidaten gehad, dan waren die allemaal verkozen.”

Net als in Frome is het politieke mandaat voor Pam vrijwilligerswerk.

“Mijn loon bestaat uit een glimlach, een hug. Een babbel. Daar heb je veel meer aan dan aan een salaris of een gouden ketting.”

Met kerst mocht elke inwoner een kaartje in de kerstboom op het marktplein hangen met een wens voor 2017. Daarvan zal nu in groep worden bekeken welke de acht meest haalbare zijn, wat die dan moeten kosten en of de mensen in Buckfastleigh daarvoor willen betalen.

Barrett: “We gaan de mensen een pakket voorleggen. Voor 1 pond per week krijg je én een zwembad én een bus en weet-ik-veel-wat-nog. Het zijn de mensen zelf die gaan kiezen.”

Donderdagnamiddag. Terug in Frome.

Peter Macfadyen haalt een banaan uit de publieke ijskast. Weer een concept uit Berlijn.

“De lokale supermarkt vult de ijskast elke avond met voedsel waarvan de houdbaarheidsdatum nadert”, zegt Peter. “Er is ook armoede in Frome, en dat zie je als zich hier ‘s avonds een rij mensen vormt voor de ijskast. Ik weet nog: toen we hiermee begonnen was er protest van de Tory’s. Want dit idee, winkelketens zo ver brengen om geen voedsel meer weg te gooien, ging in tegen hun vrije marktdenken. Wij, Independents, hebben geen ideologie. Een conservatief idee kan net zo constructief zijn als een progressief. Eigenlijk zijn de meeste inwoners in een gemeenschap als de onze het over de meeste dingen eens. Er zijn maar weinig dingen die ons verdelen. We hadden hier een wachtlijst van tien jaar voor een volkstuintje. Naast de volkstuintjes stonden de ruïnes van een oude fabriek. Johannes stelde voor om met een groep jongeren die ruïnes te lijf te gaan. Wat doe je dan? Nu heeft elke inwoner die er een wou een tuintje.”

Is dit een model voor de toekomst? Peter zelf zegt het zo niet te weten, dat hij en zijn mensen ook maar aftasten en proberen.

“Een van onze mooiste realisaties is Cheese and Grain, de oude vermolmde markthal die de gemeente vroeger handenvol geld kostte en die we hebben verbouwd tot concertzaal en gemeenschapscentrum. Bij zo’n project is het evident wat goed is voor de gemeenschap. Maar vergroot de schaal en dan weet ik het zo niet, of het altijd even helder zal zijn. Kan dit werken in een grotere stad? Misschien moet het eens een kans krijgen?”

Sarah Van Liefferinge

We vertellen Peter over Johan Vande Lanotte, een kwarteeuw lang kabinetschef, minister, vicepremier en partijvoorzitter bij sp.a. Uitgerekend hij wil nu, burgemeester van Oostende zijnde, naar het voorbeeld van Frome een burgerbeweging.

‘Het is ondenkbaar dat beslissingen die het collectief aanbelangen, nog achter gesloten deuren in een of andere commissie worden bedisseld’

Peter Macfadyen, burgemeester

Macfadyen: “Op zich zie ik het probleem niet. Als zo’n man werkelijk een U-bocht kan maken en radicaal breken met het hele netwerk dat hij in al die jaren heeft opgebouwd, waarom niet? Maar ik denk dat politici met een zekere staat van dienst zelf niet zo goed meer snappen hoe ver weg ze van de realiteit staan.

“Wat je een politicus bijvoorbeeld nooit hoort zeggen, is: ‘Fuck, jij had gelijk, en ik had ongelijk.’ Een of andere oude erecode verbiedt het hen om van mening te veranderen. Terwijl dat nu net het wezen is van wat wij doen: een zo open mogelijke dialoog. Wij worden geregeld gevraagd in het buitenland, om te vertellen over ons experiment, laatst nog in Denemarken en een paar maanden geleden ook in België. Sarah Van Liefferinge (Gentse Piratenpartij, DDC) had ons uitgenodigd. Sarah is zo iemand met wie ik uren kan doorbomen, van wie ik denk: die heeft het begrepen.”

Je moet politiek maagdelijk zijn?

“Totaal niet. Wij stellen hier in Frome tegen niemand een veto. Het is wel zo dat zodra iemand de rest van de groep het gevoel geeft dat hij bezig is met zijn carrière, met zichzelf eerder dan met het belang van deze stad, het vanzelf snel einde verhaal is.”

Douglas De Coninck
De Morgen 06-01-2017
http://www.demorgen.be/buitenland/welkom-in-frome-waar-de-burgers-de-touwtjes-in-handen-hebben-b4d86936/

Tags: