Klimaatexpert Rik Leemans voorspelt meer regen en zwaardere stormen: 'Na acht warmste maanden op rij zijn we nu in een kritieke fase'

Klimaatexpert Rik Leemans voorspelt meer regen en zwaardere stormen: 'Na acht warmste maanden op rij zijn we nu in een kritieke fase'

kade rechteroever

 

Boerenakkers lopen onder, fruitoogsten raken vernield en de eerste kampeerders in Werchter moesten zoeken naar de droogste plekjes. Juni was een druipnatte maand, de natste sinds het begin van de metingen in 1833. Klimaatexpert Rik Leemans: ‘Het begint erop te lijken dat we in een kritieke fase terecht zijn gekomen.’ 

 
'Ik voorzie nog meer neerslag en nog zwaardere stormen'

Niet alleen de riolen ook de kranten konden het vele water amper slikken. Blank gezette straten, ondergelopen kelders, modderstromen en blikseminslagen halen de media. Op 22 juni meldt de Vlaamse Milieu Maatschappij dat haar wachtbekkens sinds 27 mei al 20 miljard liter hebben opvangen (‘zeer uitzonderlijk’). Op 23 juni zet een wolkbreuk twee rijstroken van de Brusselse Ring onder water, met aanrijdingen tot gevolg. Dezelfde avond wordt Haspengouw getroffen door windhozen, stort- en hagelbuien, en krijgen de provincies Henegouwen en Waals-Brabant de zwaarste onweders te verduren.

Lees ook: Landbouwexpert Luc Busschaert over de natte maand juni: 'Dit is ongezien'

 

 

 

 

 

Er waren in juni maar zes dagen dat het niet regende, en er waren twintig dagen met onweer. Die regenval en onweersbuien hebben al tot zo’n 35.000 schadedossiers geleid. De schadelast wordt geraamd op 150 miljoen euro. Die factuur zal allicht nog met meerdere miljoenen oplopen want de onweders van 23 juni zijn daarin niet eens verrekend. Ter vergelijking: de aanslagen in Brussel en Zaventem zorgden voor een schade van 168 miljoen euro.

Maar het was niet alleen de natste juni, tegelijk was het eerste halfjaar van 2016 ook het natste sinds 1833. We vroegen aan Rik Leemans (klimaatdeskundige en hoogleraar Milieusysteemanalyse aan de universiteit van Wageningen) om dit grillige zomerweer nader te verklaren.

HUMO In een Humo-interview in 2005 gaf u aan dat de heftige zomerse wolkbreuken al vanaf 1996 een toename kenden, en u zei toen dat die trend zich zou doorzetten. Dat herhaalde u nog eens in een interview in 2014 met de woorden: ‘Meer zware onweersbuien met veel neerslag en hevige windstoten. We spreken hier níét over malse zomerregens verkwikkend voor mens, land- en tuinbouw, nee, we spreken over 50 à 60 millimeter water in een uur tijd met lokale overstromingen tot gevolg.’

Rik Leemans «Wat kan ik daar nog aan toevoegen? (lacht)»

HUMO U stipt het al tien jaar aan en nog staan we verbaasd als het effectief gebeurt.

Leemans «Terwijl het mechanisme erachter zich almaar duidelijker aftekent. Als het klimaat opwarmt, verdampt er meer water uit de zeeën en het aardoppervlak. Omdat het warmer wordt, kan de atmosfeer ook meer waterdamp en vocht opnemen. Zo vormen zich boven onze gematigde en vochtige klimaatzones grotere neerslaggebieden dan voorheen, en die massa water moet op een keer ook naar beneden. Zoals Alan Parsons zong: ‘What goes up, must come down!’»

'Vroeger had je hagelstenen als pingpongballen. Dat zullen steeds vaker tennisballen worden.'

HUMO En zo’n neerslag-periode kan heel lang aanhouden.

Leemans «Dat komt door de straalstroom tussen de polen en de evenaar. Als het normaal koud is op de polen en warm op de evenaar, dan blaast die straalstroom in nagenoeg rechte lijnen. Maar als de polen opwarmen, wat nu gebeurt – er was op de Noordpool weer een record aan afnemend ijs – dan wordt het temperatuurverschil tussen de evenaar en de noordpool kleiner. En dan krijg je geen strakke straalstroom meer, dan wordt die straalstroom ‘luier’ en gaat-ie slingeren. En in de bochten, in de lussen van die straalstroom zit een bepaald weertype dan voor langere tijd geblokkeerd; het blijft daar bivakkeren. Dat zijn lussen van 500 à 1.000 kilometer die het weer in meerdere Europese landen tegelijk beïnvloeden.»

HUMO Toen je dat in 2014 aangaf, was dat nog een hypothese.

Leemans «Ja, dat was nog controversieel, maar de vorming van die lussen is sindsdien zo vaak teruggekomen én wetenschappelijk beschreven dat het voor meteo-rologen een duidelijke trend is geworden. Neem de winter 2013-2014: toen zat er een lus boven Engeland en had je daar voortdurend neerslag en zware overstromingen.

»De lus die we nu kennen, kwam begin juni van Groot-Brittannië naar beneden, maakte onder Zwitserland een bocht en ging in Oostenrijk weer omhoog. In die lus lag continu een lagedruk-gebied, een soort dikke spons die zich almaar opnieuw met verdampend water voedde uit de Noordzee of de Oostzee en dat neerdumpte op West-Europa. Eerst werd Zuid-Duitsland getroffen, nadien waren er die zware overstromingen in het centrum van Frankrijk (schade circa 1 miljard euro, red.), met ook uitlopers van wateroverlast in Nederland en België. En in die lus zitten we nog altijd.

 

 
 
 
 
'De regen zal de verzekeringen meer kosten dan de aanslagen in Brussel'

»Vroeger had je de klassieke seizoenen met hun klassieke weertype. In natte maanden kwam er een westenwind aanzetten, die bracht wat lagedrukgebieden mee, en na enkele dagen waaiden die weg naar het oosten, en dan was zo’n neerslagfront leeggeregend. Maar nu blijven ze liggen, soms enkele weken, soms een hele maand. En zodra je in zo’n lus zit, krijg je het fenomeen dat weersomstandigheden zich blijven herhalen in plaats van weg te waaien. En we spreken nu wel over neerslag, maar het kan evengoed om een hogedrukgebied gaan met warmte en droogte. (Frankrijk kende van begin juni tot september 2015 een lange hitteperiode met uiterste droogte, red.)»

HUMO Vroeger sprak men over uitzonderlijke hagelstenen ‘zo groot als pingpongballen’. Nu was er in Postel en Lommel sprake van hagelstenen zo groot als een handpalm!

Leemans «Of zo groot als een tennisbal. En ook daarin zit een opvallende trend. Vroeger ging zo’n onweersbui tot 8 à 9 kilometer hoog. Vorige week hebben wij hier onweersbuien gezien die tot 13 kilometer hoog gingen. Dat is warme vochtige lucht die vanwege de opwarming veel hoger kan opstijgen. Als je weet dat het elke kilometer zeven graden kouder wordt, dan zit je op 13 kilometer hoogte met een temperatuur die 51 graden lager ligt dan aan de grond: onderweg worden die vochtdruppels ijs en stofhagel en hoe hoger ze opgestuwd worden, hoe meer die kleine bolletjes aan elkaar gaan klitten, en als ze dan eindelijk te zwaar worden, dan storten er dus grote hagelstenen neer, met grote schade aan de natuur, de landbouw, voertuigen, en noem maar op.»

HUMO Het Pukkelpopfestival werd in 2011 ‘overvallen’ door een downburst, een valwind. Blijkbaar zijn die valwinden ook nu voorgekomen bij fruittelers in Haspengouw.

Leemans «Valwinden zijn niet nieuw. Ze komen vaak voor bij zware onweders. Het is een wind die enkele seconden lang 12 à 13 beaufort kan halen, dat is orkáánkracht. Bij een tornado zul je zien dat bomen kriskras afgebroken liggen, bij een valwind liggen bomen allemaal in dezelfde richting om.»

HUMO Het festival Rock Werchter moest een noodplan in werking stellen omdat de bodem verzadigd was. Er waren plots minder campings en parkings, en festivalgangers moesten pendelen vanaf plaatsen die 25 en 40 kilometer verder gelegen zijn. Wat mogen festivals de komende jaren verwachten?

Leemans «Als je geregeld te maken krijgt met wateroverlast, dan zul je op een gegeven moment een drainagesysteem en ondergrondse reservoirs moeten aanleggen. Die slaan het water op, en als het droger wordt, dan pomp je het langzaam weg. Dat lijkt een zeer dure investering voor één lang weekend en enkele avonden per jaar, maar als die zware zomerse wolkbreuken eens om de 3 à 4 jaar voorkomen, en je moet telkens zo’n noodplan – met alle hinder van dien – voor de bezoekers gaan inplannen, dan kan de kosten-batenanalyse op den duur wél richting reservoirs gaan. Organisatoren moeten trouwens almaar meer in de richting gaan van preventie en disaster reduction: festivals met bliksemafleiders, festivals met tenten die tegen hardere windstoten bestand zijn – dat is de trend.»

'Als het klimaat opwarmt, verdampt er meer water uit de zeeën.'

HUMO Intussen gaan we dan maar verder met het optekenen van weerrecords?

Leemans «Als we de CO2-uitstoot niet met 90 procent verminderen, dan zullen die extreme records onvermijdelijk doorgaan. Wat mij bezorgd maakt, is de constánte opwarming. Oktober 2015 was wereldwijd de warmste oktobermaand ooit, toen kwam november, wereldwijd óók de warmste november ooit, en het ging zo maar door: december, januari, februari, maart, april, mei, en mogelijk óók juni. Dat zijn acht maanden op rij die de warmste ooit waren. Het begint erop te lijken dat we in een meer kritieke fase terecht zijn gekomen.»

HUMO Bedoelt u: een drastische versnelling van de klimaatopwarming?

Leemans «Ja, dat bedoel ik. Onder Groenland zien we ook iets onverwachts gebeuren: het afsmelten van het landijs. Dat smeltwater zorgt daar voor een opvallend koudere plek die mogelijk de stromingspatronen in de Atlantische Oceaan én het klimaat in Noord-Europa zal gaan bepalen. In onze streken voorzie ik winters met nog meer neerslag en nog zwaardere stormen.»

 
Humo, 05-07-2016, pag. 6

Tags: