Wie niet wil stilstaan moet tol betalen

Als je vooruit wil, moet er extra worden betaald. Dat zal voor de Antwerpse tunnels zo zijn, en dat is nu zo al in de Vlaamse regering.

Het is de ironie ten top: vorige maandag veroordeelde het Gentse hof van beroep Jo Lernout en Pol Hauspie tot vijf jaar cel omdat ze 136 miljoen euro omzet hebben geboekt, die in realiteit door geen enkele klant was betaald. Drie dagen later kondigden de stad Antwerpen en de haven aan 350 miljoen euro te investeren, met de uitdrukkelijke belofte dat niemand ooit zal voelen dat het geld weg is.
Er is één groot verschil: het geld in een boekhouding inschrijven zonder dat het bestaat, is fraude. Over negen jaar vaststellen dat iemand toch zal merken dat het pijn doet om 350 miljoen euro op tafel te leggen, zal hoogstens een lastige verkiezingscampagne in Antwerpen opleveren voor CD&V, de &discReturn;N-VA en de sp.a.
Het was blijkbaar de prijs die moest worden betaald om eindelijk weer eens politici te laten doen waarvoor ze verkozen zijn: beslissingen nemen en besturen. De politieke oplossing voor de Oosterweel lijkt daarmee verdacht veel op de mobiliteitsoplossing voor Antwerpen: als je wil vooruitgaan, betaal je tol.
afkopen
De vraag die nu blijft hangen, is welke optie de beste is: een te dure beslissing nemen, of helemaal geen beslissing nemen. De meningen zijn verdeeld. Open VLD vindt dat de tijd om politieke meningsverschillen af te kopen met belastinggeld voorbij is. Het geld is op.
CD&V, sp.a en N-VA vinden dat het nog eens kan, zeker als de factuur niet naar de volgende legislatuur doorschuift, maar naar die dáárná. Zo legde Patrick Janssens (sp.a), de burgemeester van Antwerpen, deze week uit dat zijn stad de meerprijs kan betalen, omdat ze vanaf 2019 haar historische schuld niet meer hoeft af te betalen aan de Vlaamse overheid. Nogmaals: het gaat dus niet over de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. Het gaat over die daarna.
verdwijntruc
En daarmee was de verdwijntruc van 350 miljoen euro compleet. Niemand zal voelen dat hij of zij het geld betaalt, maar iedereen zal ervan meegenieten eens het betaald is. Zo gaat dat in politieke marketing: wat slecht is, is van niemand (of hoogstens van de oppositie). Wat goed is, is van iedereen.
Die verdwijntruc lukte, omdat de stad Antwerpen en de haven de vlucht ver vooruit nemen. Er wordt nu eenmaal niet gecommuniceerd over de begroting van 2019. En aangezien er geen cijfers en concrete projecten zijn, is er niets concreets en zichtbaars dat moet wijken.
Het compromis dat deze week over de Oosterweelverbinding werd gevonden, zegt veel over de manier waarop politieke akkoorden nog steeds worden gemaakt. De meningsverschillen zijn onoverbrugbaar, tenzij er plots extra geld is om de kloven wél te overbruggen. Zo ging het altijd in de staatshervorming, met het Lambermont-akkoord van 2001 als uitschieter. En alleen op die manier gaat het blijkbaar ook bij wat N-VA-voorzitter Bart De Wever 'het BHV van de Vlaamse regering' noemde.
Het betekent meteen dat het afwachten blijft hoe de komende jaren de budgettair moeilijke beslissingen zullen worden genomen.

Zo gaat dat in politieke marketing: wat slecht is, is van niemand (of hoogstens van de oppositie). Wat goed is, is van iedereen.

Want er zijn nog geen echte precedenten. De Vlaamse regering heeft de voorbije jaren immers vrij stevig bespaard, maar kon in de meerderheid nog altijd de kool en de geit sparen. Eerst ging het troetelkindje van Open VLD, de belastingverlaging van 600 miljoen euro voor de werkende Vlamingen eraan. Daarna werden alle aangelegde buffers voor slechte tijden opgesoupeerd. En uiteindelijk moest in de meer dan 20 miljard uitgaven er zo'n 380 miljoen euro écht worden gesnoeid. Dat is zo'n 2 procent. Het blijft niet leuk om dat te moeten doen, maar het is niet vergelijkbaar met de 22 miljard euro die alle Belgische overheden samen de komende jaren moeten besparen.
Honderd dagen
Tot nader order is daarom nog steeds het omgekeerde van het Oosterweelcompromis waar: als er geen extra geld is om tol te betalen, blijft iedereen in de Belgische politiek stilstaan. De onderhandelingen over een federale regering rondden deze week de kaap van 100 dagen. Dat is meer dan een louter symbolisch getal. Op dit moment staat de teller op 104. Dat betekent dat we langer bezig zijn dan in 1991, toen Jean-Luc Dehaene na 'Zwarte Zondag' 103 dagen nodig had. Het betekent ook dat we volgende week donderdag langer bezig zijn dan Wilfried Martens in 1978. Na het mislukken van het Egmont-pact had Martens toen 107 dagen nodig om het vertrouwen tussen Franstaligen en Vlamingen te herstellen.
Wat meer is: sinds de verkiezingen van 10 juni 2007, toen paars II aan zijn einde kwam, zat België bijna een vol jaar zonder volwaardige regering. Eerst werd in het najaar van 2007 het wereldrecord Belgische regeringsvorming gebroken met een score van 194 dagen. En sinds de regering-Leterme in april dit jaar in lopende zaken ging omdat ze viel over BHV, zitten we dit weekend 156 dagen ver. Dat maakt 350 dagen samen. Anders gesteld: van de jongste drieënhalf jaar hebben we er al één compleet, maar dan ook compleet verloren.
prinsjesdag
Daarom was het confronterend om te zien wat de Nederlandse regering-Balkenende deze week in lopende zaken nog presteerde. Op Prinsjesdag kon koningin Beatrix een besparingsplan van meer dan 3 miljard euro aankondigen. Ambtenaren zien hun loon bevroren, de overheid werkt met minder personeel en er wordt gesnoeid op kinderopvang.
Nederland zit al een week langer dan België zonder regering, maar bereidt dus wel hervormingen voor. En wat te zeggen over de rest van Europa die wel een regering heeft? Het bevriezen van ambtenarenlonen gebeurde de voorbije jaren ook al in Portugal, Griekenland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.
Het VBO maakte deze week in zijn nieuwsbrief nog eens de vergelijking. President Nicolas Sarkozy besliste in Frankrijk al 100.000 ambtenaren die met pensioen gingen, niet te vervangen. De ontslagnemende regering-Balkenende verlaagt in Nederland ook de vennootschapsbelasting met een halve procentpunt tot 25 procent. En ook het Verenigd Koninkrijk zet het mes in de tarieven.
Het is snoeien om te groeien. Er is helaas niets virtueels of pijnloos aan. Als je voelbaar wil groeien, moet je het helaas ook voelen als je gaat snoeien.
Bart Haeck
De Tijd 25-09-2010 pag.16