Na raad van state uitspraken Uplace en Doel vrolijk de afgrond in met MER Oosterweel?

kade rechteroever

Een cocktail van vastgeroeste structuren en onlogische gedragingen beletten ons vandaag vooruitgang in alle grote Vlaamse infrastructuurprojecten. Als Ademloos lid en bevoorrecht waarnemer deel ik graag mijn visie hierover, aan de hand van de ervaringen met het Oosterweel proces. Het Oosterweel drama in haar vele delen is natuurlijk uniek, maar wat geldt voor Oosterweel, geldt in grote mate ook voor Uplace en Doel.

1) Walk and don't look back en leer vooral niet bij

Herinner u dat het Oosterweel dossier voor de tweede keer een MER procedure volgt. In 2005 werd het onafhankelijke MER team geleid door een werknemer van TV SAM, het ingenieursbureau van N.V. BAM. stRaten-generaal tekende hiertegen protest aan, als inspreker van een alternatief tracé. Een MER bureau moet immers onafhankelijk én onpartijdig zijn. De overduidelijke partijdigheid van BAM werd uiteraard veroordeeld, maar noch BAM, noch haar eigenaar, de Vlaamse regering, waren onder de indruk. Begin 2008 verklaarde BAM nog dat het "wegschrijven van alternatieven" normaal was (sic). Pas rond 20 juni 2008 begreep men "dat het volk niet mee was" en werd Karel Vinck benoemd. Niet om BAM te saneren, maar om draagvlak te creëren voor Wapper en BAM tracé. Eindelijk werd ook een onafhankelijk ingenieursbureau aangesteld: ARUP/SUM, dat twee zeer BAM-kritische, accurate studies afleverde. Maar die studies werden zonder gêne ook "weggeschreven".

Ook de volksraadpleging tegen het BAM-tracé, werd achteraf herschreven tot een keuze tussen brug of tunnel.

Toen stRaten-generaal en Forum 2020 - zeg maar de kritische BAMTRACE denkgroep van havenbedrijven en economisten - het Meccano alternatief op tafel legden, was de regering nog harder. Het Meccano tracé leidt verkeer rond de stad, ontsluit de haven maximaal en verwijst de randvoorwaarden (tol) van de regering naar de prullenbak. Het had met andere woorden heel wat troeven die onmiddellijk duidelijk waren voor iedereen én een historisch draagvlak bij zowel milieugroeperingen, gezondheids-actievoerders als haven en economie. Dus werd het in opdracht van de Kris Peeters himself onmiddellijk weggeschreven en te vuur en te zwaard bestreden. Door de hele Vlaamse regering én BAM én VVC. Met als ultiem dieptepunt het fysiek uitschakelen van het Meccano tracé door er een gevangenis op te bouwen.

Dit zijn maar een paar voorbeelden van volstrekt arbitrair, uitgesproken partijdig gedrag dat dit dossier al sinds 2000 bepaalt. De politiek, zowel in Brussel als in Antwerpen, blijft hier zijn verantwoordelijkheid ontlopen. Opnieuw op weg naar doodlopende straten en ellenlange files.

2) Huidige MER procedure bedreigd door ingebakken structurele gebreken

Een Milieu Effecten Rapport (MER) vergelijkt verschillende alternatieven voor een infrastructuurproject op mobiliteit, leefbaarheid e.d.

Deze vergelijking moet uiteraard wetenschappelijk en onpartijdig zijn. Kan Vlaanderen dat wel voor de Oosterweel (en andere grote projecten)?

Beslist u zelf na volgende zeven bedenkingen:

1) De opdrachtgever is BAM (eigendom van de Vlaamse regering). Zij is nauw betrokken bij de totale procedure. Zij is ook betrokken partij, want indiener van het voorkeurstracé van de Vlaamse regering.

2) Het eigenlijke onderzoekswerk wordt door BAM uitbesteed aan een extern MER bureau: Antea Group. Zij moet in grote onafhankelijkheid haar werk  doen. Antea verdient natuurlijk het voorrecht van de "positieve twijfel". Opdrachtgever BAM is echter absoluut niet onafhankelijk, maar volstrekt betrokken partij en blijft bij de voortgang van het proces nauw betrokken en houdt wellicht overdreven cruciale knoppen vast? BAM wordt bovendien aangejaagd door een Vlaamse regering, waarvan zowel de minister president en de vakminister meermaals verklaarden dat ze hun eigen voorkeursoplossing - het BAM tracé - zouden betonneren en tot hun laatste snik verdedigen. 

3) Dit MER bureau besteedt bovendien zelf ook werk uit (normaal): alle deelrapporten van het MER worden geschreven door externe experts. Deze deelrapporten worden door Antea gesynthetiseerd (rapport 13). Experts zijn geen heiligen of onbeschreven bladen. Ze hebben voorgeschiedenissen. Ze zijn eventueel zelfs betrokken partij. Indien de BAM én/of de Vlaamse regering betrokken is in de inschakeling van deze experts, dan is dat een evident gevaar voor de onafhankelijkheid. 

De vooringenomenheid in onderdelen van de ontwerp MER is zo grensverleggend dat dit moeilijk anders geïnterpreteerd kan worden.

4) De insprekers (indieners) van alternatieven worden niet gelijkaardig behandeld. Er wordt natuurlijk soms vergaderd. De BAM is wel bij de vergaderingen van de insprekers maar de insprekers zijn niet bij de vergaderingen van de BAM. Dit is niet neutraal en niet onafhankelijk.

5) Dit heeft bijvoorbeeld de volgende twee gevolgen:

- Ademloos & vrienden vroegen in hun MER bijdrage om het opnemen van afstandsperimeters van autosnelwegen. Het verband tussen afstand van verkeer en gezondheid is uitputtend bewezen en gerapporteerd. Het heeft zelfs geen zin om je onderzoek naar gezondheidseffecten te voeren als je die afstandsperimeters niet meeneemt. Dit werd in de initiële richtlijnen als vanzelfsprekend meegenomen, maar later zonder deftige uitleg verwijderd. Het gevolg is dus een gezondheidsrapport dat niet kan wat het moet kunnen: de effecten op omwonenden van de verschillende tracés grondig én kwantitatief vergelijken.

- stRaten-generaal diende als onderzoeksvariante de mogelijke aanleg van lange overkappingen in. Overkappingen werden wél opgenomen op een paar plaatsen bij het BAM tracé maar nergens bij het Meccano tracé. Dit terwijl het Meccano tracé is ontworpen om zoveel mogelijk te kunnen overkappen en het BAM tracé overkappen voor het grootste deel onmogelijk maakt. 

Het gebrek aan logica en consistentie op basis van slechts deze twee voorbeelden geeft blijk van partijdigheid. Het leidt bovendien tot onaanvaardbare kennislacunes.

6) De ontwerp MER wordt ten slotte ter advisering voorgelegd aan een groot aantal overheidsinstanties en verder aan niets of niemand. Alsof kennis, inzichten, onafhankelijkheid een exclusieve kwaliteit zijn van overheidsinstanties. Alsof de civiele samenleving niet oordeelsbekwaam is  én geen betrokken partij.

7) De cel MER heeft daarna, vanaf 13 december, drie weken tijd voor de finale validatie van die 2000 pagina's onderzoek, expertenrapporten en syntheses. In een absoluut onvriendelijke, carrière-bedreigende setting -zie alle politieke uitspraken over het "voorkeurstracé". Bovendien is dit één uit vele MERs die momenteel lopen. 

... lees de opinie verder: over politieke inmenging